Lần đầu tôi đi Rừng Sác là một chuyến đi về trong ngày từ thành phố, khởi hành từ sớm để kịp tận hưởng cái mát của rừng trước khi nắng lên. Rừng Sác Cần Giờ là tên gọi quen thuộc của Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, vùng rừng rộng 75.740 ha nằm trên châu thổ các cửa sông lớn ở phía nam TP.HCM. Đây là một trong những khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận đầu tiên tại Việt Nam, từ năm 2000, và là điểm đến sinh thái gần thành phố mà tôi thấy đáng đi nhất.
Một ngày của tôi trong rừng gói gọn mấy trải nghiệm nối tiếp nhau: đi bộ dưới tán rừng đước xanh mát, ngắm đàn khỉ đuôi dài sống tự do, ghé xem khu bảo tồn cá sấu Hoa Cà, rồi ngồi cano len lỏi theo kênh rạch vào Chiến khu Rừng Sác, căn cứ năm xưa của Đoàn 10 Đặc công Rừng Sác. Vừa là chuyến tham quan thiên nhiên, vừa là chuyến về nguồn lịch sử, mà tối tôi đã có mặt lại ở nhà.
Rừng Sác là rừng gì và nằm ở đâu
Rừng Sác Cần Giờ nằm trên vùng châu thổ nơi các sông Đồng Nai, Sài Gòn, Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây đổ ra Biển Đông, thuộc địa bàn Cần Giờ, cửa ngõ biển duy nhất của TP.HCM. Toàn bộ khu dự trữ sinh quyển rộng 75.740 ha, trong đó phần rừng ngập mặn là vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt, bao quanh là vùng đệm nơi người dân sinh sống và làm nghề rừng, nghề biển. Con số ấy nghe khô khan trên giấy, nhưng khi chạy xe mãi mà hai bên vẫn chỉ thấy rừng, tôi mới thấm được quy mô của nó.
Trục đường Rừng Sác chạy xuyên qua khu rừng là con đường tham quan chính, cũng là đường tôi đi hôm đó. Cổng khu du lịch Lâm Viên Cần Giờ nằm ngay trên trục đường này, là điểm bắt đầu của hầu hết các hành trình vào rừng: từ đây tôi đi bộ vào Đảo Khỉ, rồi xuống bến cano để vào sâu trong chiến khu. Nếu lần đầu đến Cần Giờ, bạn có thể tham khảo thêm gợi ý du lịch Cần Giờ có gì để sắp xếp lịch trình kết hợp biển, rừng và hải sản trong một ngày như tôi đã làm.
Nghe chuyện rừng chết rồi sống lại ngay giữa rừng xanh
📩 Nhận bảng giá & chính sách mới nhất qua Zalo — gửi trong ít phút, miễn phí
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất trong chuyến đi là câu chuyện của chính cánh rừng này. Ít ai ngờ vùng rừng xanh tốt hôm nay từng là một vùng đất chết. Trong kháng chiến, Rừng Sác là căn cứ địa quan trọng án ngữ cửa ngõ đường thủy vào Sài Gòn, vì vậy rừng bị chất độc hóa học tàn phá nặng nề, cây cối chết hàng loạt, đất nhiễm độc và hệ sinh thái gần như sụp đổ. Khi chiến tranh kết thúc, nơi đây chỉ còn lại những khoảng đất trống trơ trọi dưới nắng gắt.
Rồi từ sau năm 1978, TP.HCM tổ chức trồng lại rừng đước trên quy mô lớn, huy động nhiều thế hệ cán bộ, thanh niên và người dân địa phương bám đất gây rừng. Cây đước được chọn vì chịu mặn tốt, rễ cắm sâu giữ đất và lớn nhanh trong điều kiện bùn lầy. Sau hơn hai thập kỷ kiên trì, rừng hồi sinh xanh tốt, chim thú quay về, và năm 2000 UNESCO chính thức công nhận Cần Giờ là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đứng giữa rừng hôm nay, tôi hiểu vì sao người ta ví Rừng Sác như lá phổi xanh của TP.HCM: nó vừa điều hòa khí hậu cho đô thị hơn mười triệu dân, vừa là tấm chắn sóng, chắn gió bão tự nhiên cho vùng ven biển.
Đi sâu vào rừng mới thấy hệ sinh thái này lạ đến thế nào
Càng đi sâu, tôi càng thấy rừng ngập mặn là một thế giới rất khác rừng trên cạn. Thảm thực vật chủ đạo là rừng đước, xen kẽ bần và mấm, những loài cây có bộ rễ thở và rễ chống đặc trưng để đứng vững trên nền bùn mềm, ngập nước mặn hai lần mỗi ngày theo thủy triều. Nhìn những bộ rễ chằng chịt cắm trong bùn, tôi mới hiểu chúng giữ phù sa, chống xói lở và là nơi trú ẩn, sinh sản của tôm cá, nguồn sống của ngư dân quanh vùng.
Về động vật, Rừng Sác là nhà của đàn khỉ đuôi dài sống tự do với số lượng lớn, nhiều loài chim cò về làm tổ theo mùa và cá sấu Hoa Cà được nuôi, bảo tồn trong khu vực quản lý. Đi trong rừng, thỉnh thoảng tôi lại nghe tiếng khỉ xào xạc trên cành và tiếng chim gọi nhau từ xa. Đi hết một buổi trong rừng, tôi gặp đủ đước, bần, mấm, khỉ và cá sấu Hoa Cà — bảo sao học sinh, sinh viên thành phố hay được đưa xuống đây học ngoại khóa.
Rừng Sác Cần Giờ có cá sấu không? Có — cá sấu Hoa Cà được nuôi và bảo tồn trong khu vực quản lý gần Đảo Khỉ, du khách tới Lâm Viên có thể ghé xem khu bảo tồn này.
Rừng Sác Cần Giờ có gì chơi
Điểm dừng đầu tiên của tôi là khu du lịch Lâm Viên Cần Giờ ngay trên đường Rừng Sác. Vào cổng Lâm Viên, tôi đi bộ dưới tán rừng để tham quan Đảo Khỉ Cần Giờ, nơi đàn khỉ đuôi dài sống tự do và khá dạn người, rồi ghé khu bảo tồn cá sấu Hoa Cà gần đó. Không khí trong rừng mát và yên tĩnh, khác hẳn nắng gió ở bãi biển gần đó.
Trải nghiệm tôi chờ đợi nhất là chuyến cano theo kênh rạch vào Căn cứ Rừng Sác, chiến khu của Đoàn 10 Đặc công Rừng Sác trong kháng chiến. Cano lướt đi, hai bên là rừng đước rậm rạp khép tán, có đoạn rạch hẹp lại như một đường hầm xanh; ngồi trên cano như vậy, tôi hình dung rõ hơn cách các chiến sĩ đặc công năm xưa bám rừng, bám sông để chiến đấu. Trong căn cứ ngày nay có nhà trưng bày hiện vật, tượng đài và các hầm trú ẩn được phục dựng, khiến chuyến đi thêm phần ý nghĩa, nhất là với gia đình có trẻ nhỏ đang tuổi học lịch sử.
Vài điều tôi tự dặn mình sau chuyến đi Rừng Sác
Địa chỉ Rừng Sác Cần Giờ mà du khách hay tới là cổng Lâm Viên Cần Giờ trên trục đường Rừng Sác — cứ tới cổng này là bắt đầu được hành trình vào rừng. Rút kinh nghiệm từ chuyến đi, tôi thấy vé vào cổng Lâm Viên ở mức bình dân, phù hợp cho chuyến đi gia đình hoặc nhóm bạn, còn dịch vụ cano vào Chiến khu Rừng Sác tính riêng theo chuyến nên nhóm đông người sẽ chia chi phí rẻ hơn. Tôi cũng khuyên bạn đi giày thể thao, mang theo nước uống và xịt chống côn trùng vì trong rừng nhiều muỗi, đồng thời giữ chặt tư trang khi đi ngang khu vực đàn khỉ sinh sống, vì chúng nhanh tay hơn bạn tưởng.
Một điều nữa tôi tự nhắc mình là chuyện giữ rừng. Rừng Sác là tài sản sinh thái chung nên mỗi du khách cần góp phần giữ gìn: không xả rác trong rừng và trên kênh rạch, không tự ý cho động vật ăn đồ lạ, không bẻ cây hay khắc tên lên thân cây. Rừng càng được bảo vệ tốt thì những chuyến tham quan sau càng đáng giá, và danh hiệu khu dự trữ sinh quyển thế giới mới giữ được ý nghĩa thực chất.
Trên đường về, tôi để ý Rừng Sác chính là mảng xanh bao quanh phía đất liền của Vinhomes Green Paradise: đại dự án do CTCP Đô thị Du lịch Cần Giờ làm chủ đầu tư pháp lý, Vinhomes giữ vai trò tổng thầu, có vị trí đặc biệt với ba mặt giáp Biển Đông và một mặt giáp rừng ngập mặn nguyên sinh. Hiểu về Rừng Sác cũng là hiểu thêm về giá trị sinh thái quanh dự án, yếu tố làm nên sức hút riêng của vùng đất Cần Giờ trong những năm tới.
Nếu bạn cũng định đi về trong ngày như tôi, lịch trình trong bài du lịch Cần Giờ 1 ngày sẽ giúp bạn ghép Rừng Sác với biển và chợ hải sản mà không bị vội.
Câu hỏi thường gặp
Rừng Sác được UNESCO công nhận năm nào?
Năm 2000. Rừng Sác là một trong những khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận đầu tiên tại Việt Nam.
Rừng Sác rộng bao nhiêu ha?
Tổng diện tích Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ là 75.740 ha, nằm trên vùng châu thổ các cửa sông Đồng Nai, Sài Gòn, Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây. Phần rừng ngập mặn là vùng lõi được bảo vệ, bao quanh là vùng đệm nơi người dân sinh sống.
Đi Rừng Sác có nên đi cano vào Chiến khu không?
Với tôi thì rất nên đi nếu thời gian cho phép, vì đó là phần đáng nhớ nhất của chuyến đi. Chuyến cano theo kênh rạch đưa du khách vào Căn cứ Rừng Sác của Đoàn 10 Đặc công với nhà trưng bày, tượng đài và hầm trú ẩn phục dựng, là phần tham quan giàu ý nghĩa lịch sử nhất của hành trình. Dịch vụ cano tính phí riêng theo chuyến, tách khỏi vé vào cổng Lâm Viên.
Rừng Sác cách Vinhomes Green Paradise bao xa?
Rừng Sác và dự án nằm cùng trên địa bàn Cần Giờ, trong đó rừng ngập mặn ôm trọn phía đất liền của Vinhomes Cần Giờ (Vinhomes Green Paradise), còn ba mặt còn lại của dự án giáp Biển Đông. Lần tôi đi, từ khu du lịch Lâm Viên chỉ cần di chuyển theo trục đường Rừng Sác về phía Cần Thạnh là tới khu vực dự án, rất thuận tiện để kết hợp tham quan trong cùng một chuyến đi.